مهمان‌ها غذاها را ناخودآگاه به دهن مى‌بردند و مراسم را تماشا مى‌كردند. همسايه‌ى مسيحى گفت بايد برويم. رفتيم بطرف خانه. دود سياه شهر را گرفته بود. به خانه كه رسيدم ديدم زنم ايستاده كاسه‌ى شير را نگاه مى‌كند كه سياه شده بود. گفتم بچه‌ها كجاند؟ گفت هنوز نيامده‌اند. رفته‌اند سرِ زمين. گفتم برويم زيرزمين خانه برانسلاو. كمكمان مى‌كند. خودم مى‌روم پى‌شان بقيه را مى‌آورم. وسيله‌اى برنداشتيم جز طلاهاى زنم، عكس‏هاى يادگارى، مقدارى پول نقد كه در خانه داشتيم با دوسه تا پتو و يك زيرانداز. رفتيم زيرزمين خانه برانسلاو. بهش‏ گفتم بچه‌هام سر زمين هستند. بروم پى‌شان. گفت نه خطرناكه. خودم مى‌روم. خواستم همراهش‏ باشم. گفت: كار را خراب نكن. خودم مى‌آورمشان. رفت و ما در زير زمين منتظر مانديم. سه ساعتى طول كشيد تا برگشت. غمگين بود. گفت بچه‌ها را اوباش‏ باخودشان مى‌بردند. هرسه‌مان زديم زير گريه. بعد گفت شهردار آدم فرستاده بود خانه‌تان را غارت كردند. شب شير سياه و نان آورد براى شام ما. خبر داد مهمان‌هاى عروسى هم سوختند. روز و شب خاكستر و دوده بدن فرزندان و آشناها را مى‌خورديم تا زنده نگه‌شان داريم. هنوز آتش‏ خاكستر نشده بود. چرب دوده هيزم‌هاش‏ سروصورت همه را گرفته به ديوارهاى زيرزمين هم نشسته بود. همسايه مسيحى دو گاو ما را نگهدارى مى‌كرد و شيرهاشان را به زيرزمين مى‌آورد. شهردار در به در بدنبال ما بود. قصاب قسم خورده بود هرجا ما را ببيند تكه تكه‌مان ‌كند. شهردار به همسايه گفته بود فكر بكن ببين كجا مى‌توانسته‌اند بروند. آدم بفرستيم گيرشان بياورند. همسايه مسيحى به آنها اطمينان داده بود من و زنم حين فرار توسط اوباش‏ دستگير و در رودخانه خفه شديم. شهردار هم خيالش‏ راحت شده و گفته بود: اين يهوديه جاسوس‏ بود و ما بى‌خبر بوديم. دو هفته بعد اين طور كه همسايه مى‌گفت بجز تعدادى فرارى بقيه كشته شدند. دو هفته تمام آتش‏ شعله‌ور بود. ديوارهاى شهر سياه شده بود مثل ديوارها و سقف زيرزمين. مثل اين كه شهر به نشانه عزادارى سياهپوش‏ شده بود. بعدها شهردار آدم‌ها را واداشته بود ديوارها را سفيد كنند اما مگر شدنى بود؟ مى‌ گويند بدنه كليساى جامع هنوز هم كه هنوز است سياهپوش‏ مانده. يك ماه بعد همسايه خبرداد صبح زود بايد راه بيفتيم. خودم با گارى به ورشو مى‌روم بعد از آنجا مى‌توانيد با قطار برويد سويس‏. طى اين سال‌ها، آنطور كه بعدها برايم گفتند شهردار هرروز مى‌آمده سركارش‏؛ اما حال و روز خوبى نداشته. مى‌گفته مى‌خواهم اسمم را عوض‏ كنم.