|
مهین قاسمی
|
|
سینمای هند- ساتیا چیت ری سینمای شرق که گستره ای از ژاپن، چین، هند و ایران را شامل می شود با وجود گسترده گی جغرافیایی و فرهنگی و تفاوتهای زبانی و فلسفی در برابر سینمای غرب دارای وجوه مشترک بسیار است. نگاه به درون که برخاسته از مذاهب، آیین ها و باورهای فلسفی این منطقه است نخستین وجه اشتراک همه فیلمها را شامل می شود. بر همین اساس ریتم کند و آهسته پیشرفت خط داستانی فیلم که نماد عینی همین نگاه به درون و شناخت جهان درونی است در فیلمهای این منطقه بسیار طبیعی جلوه گر می شود. روند آهسته حرکت به بازیگران این امکان را می دهد تا بیش از آن که وقایع بر روند زندگی غلبه کنند فیزیک بدن بازیگر و پیوند او با طبیعت پیرامون همراه با گفتارها بعنوان عوامل اصلی و تعیین کننده وقایع زندگی جاری در فیلم مطرح شوند. بازیگران سینمای شرق برای بازیگری خود در این نمایشها از پشتوانه اسطوره ای و فلسفی روزگار باستانی خود بهره می گیرند. با نگاهی به آثار «اوزو»، «میزوگوشی» و تا حدودی هم «آکیرو کوروساوا» از ژاپن.
سینمای هند- ساتیا چیت ری سینمای شرق که گستره ای از ژاپن، چین، هند و ایران را شامل می شود با وجود گسترده گی جغرافیایی و فرهنگی و تفاوتهای زبانی و فلسفی در برابر سینمای غرب دارای وجوه مشترک بسیار است. نگاه به درون که برخاسته از مذاهب، آیین ها و باورهای فلسفی این منطقه است نخستین وجه اشتراک همه فیلمها را شامل می شود. بر همین اساس ریتم کند و آهسته پیشرفت خط داستانی فیلم که نماد عینی همین نگاه به درون و شناخت جهان درونی است در فیلمهای این منطقه بسیار طبیعی جلوه گر می شود. روند آهسته حرکت به بازیگران این امکان را می دهد تا بیش از آن که وقایع بر روند زندگی غلبه کنند فیزیک بدن بازیگر و پیوند او با طبیعت پیرامون همراه با گفتارها بعنوان عوامل اصلی و تعیین کننده وقایع زندگی جاری در فیلم مطرح شوند. بازیگران سینمای شرق برای بازیگری خود در این نمایشها از پشتوانه اسطوره ای و فلسفی روزگار باستانی خود بهره می گیرند. با نگاهی به آثار «اوزو»، «میزوگوشی» و تا حدودی هم «آکیرو کوروساوا» از ژاپن. سینمای «سهراب شهید ثالث»، «فریدون رهنما»، و «عباس کیارستمی» از ایران همراه با کارهای «ساتیا چیت ری» از هند و ساتیا چیت ری تنها کارگردان هندی است که آثارش در غرب نیز تا اندازه ای شناخته شده و توانسته است ویژگی های ملی کشورش را در آفرینش های سینمایی خود به شکل هنری مستقل منعکس کند. «ساتیا چیت ری» به سال 1922 در بنگال هند در خانواده ای هنرمند به دنیا آمد. در سال 1952 پس از کار خود را برای ساخت یک تریلوژی آغاز کرد که ساختمان پیشبرد روایت متاثر از کودکی ماکسیم گورکی بود اما با ویژگی های کشور هند. ساتیا چیت ری بر خلاف جریان فیلمسازی هند که در واقع گونه ای صنعت تولید رویا برای جمعیت انبوه فقرای نومید از آینده است به ساخت و ساز اساطیر هند پرداخته جهان پیرامون خود را با همه زشتی ها و زیبایی هاش به تصویر کشید. اگرچه در آغاز کار، چیت ری هنوز متکی به درامهای اجتماعی بود؛ اما دوستی و آشنایی اش با رابیندراتاگور شاعر بزرگ هند به او کمک کرد تا جهان درونی و فلسفه هندو را دستمایه فیلمهای ساده و رئالیستی خود کند. «شطرنج باز» نبرد قدرت دو پادشاه است که در صحنه نبرد واقعی ناتوان و شکست خورده اند و تن به قضا و قدر بازی شطرنج داده اند. فیلمهای سه گانه «آپاراجیتو» که در آن «آپو» قهرمان محوری داستان است تاریخ معاصر هند و زندگی در روستا و شهر به تصویر کشیده می شود. چیت ری در این شیوه کار از سنت «نئو رئالیزم» بهره گرفته است. او خود آشکارا فیلم دزدان دوچرخه اثر دسیکا را انگیزه اصلی برای روی آوری اش به سینما دانسته بود. سه گانه آپو برخوردار از ریتمی آرام و شاعرانه است که منتقد عجول آن را خسته کننده می پندارد اما می توان در آن حضور صبورانه در رویدادهای نامریی را تشخیص داد. در نگاه ها؛ حرکتها و زوایای دوربین، رویداد واقعی شکل می گیرد. اما احساس «تزیین نیافتگی» و فرورفتن در واقعیت بعداَ از بیراهه و از طریق تعلیق و ظرافت عمل پدید می آید. هرچند که هر تصویر بسیار ساده باشد بازهم انباشته از قابلیت نفوذی ذهنی است. ربرت فلاهرتی و ژان رنوار نیز همانند آثار ادبی رابیندرانات گور محرک ساتیا چیت ری بوده اند.
|