شاهد ترسان با حركات سر و دست آن را تاييد مى‌كند. قاضى بر مى‌گردد. شاهد با صدايى لرزان چشمش‏ را به طرف قاضى كشانده و مى‌گويد: »‌شما درست مى‌گوييد. او مرا واداشت تا دست به خودكشى بزنم. براى آن كه خودش‏ توانايى انجام آن را نداشت. من يك آدم معمولى بودم با خواسته‌هاى روزمره و اميدهاى مربوط به خودم. او مرا فريب داد!‌« و بى‌آن كه به هدايت نگاه كند، دستش‏ را به جانب او كشانده، لابه‌كنان ادامه مى‌دهد: »‌او مرا به بى‌راهه كشاند.‌« هدايت خيره او را نگاه مى‌كند. قضات او را محكوم مى‌كنند كه در جلسه‌ى دادگاه متهم حق حرف زدن ندارد و او بايد توسط وكيلش‏ حرف‌هايش‏ را به گوش‏ دادگاه برساند. هدايت متهم شده، كه زن يكى از داستان‌هايش‏ را واداشته تا به نقش‏ عروسك پشت پرده درآمده، و توسط مهرداد كشته مى‌شود. زن و هدايت به آن خانه وارد مى‌شوند و شاهد اين قتل مى‌باشند. عروسك به مهرداد مى‌گويد: نويسنده فريبت داده تا تو به خوش‏بختى نرسى! من زن تو هستم! او به تو رشك مى‌برد كه در زنده‌گى دلدارى را يافته‌اى. مهرداد شليك مى‌كند و عروسك به زمين درمى‌غلتدد. رئيس‏ دادگاه قاتل همه‌ى كسانى است كه به طرزى مشكوك در خانه كشته مى‌شوند و همه‌گان به هدايت شك مى‌كنند. اما رئيس‏ دادگاه با ظاهر پوشيده و وقار خود تلاش‏ مى‌كند اين شك را تقويت كند كه هدايت قاتل اين جنايت‌ها مى‌باشد. گم‌شدن تصوير همزاد هدايت )‌شخصيتى كه مى‌خواهد خودكشى كند و خود را به بيمارى مى‌زند.‌( ديگر شخصيت‌هاى هدايت كه هريك در زمان معينى خودنمايى مى‌كنند. _ هدايت كه در واقع داراى چندين شخصيت گوناگون و گاه متضاد است، بنا به موقعيت يكى از شخصيت‌هايش‏ را در برابر دادگاه به عنوان متهم مى‌بينيم._ در همين دم، شخصيتى از هدايت كه تحت تاثير محيط خانواده ساخته و پرداخته شده و اصلا" با روحيات هدايت هم‌خوانى نداشته، آن وجه از شخصيت هدايت كه گاه واداشته مى‌شود براى پذيرفته شدن از سوى اجتماع وارد بازار كار شود، تحصيل كند، براى خانواده‌اش‏ نامه بنويسد، كت‌وشلوار و كراوات بزند، و كلا" در برابر نظام خانواده كوتاه بيايد، در برابر دادگاه حاضر شده و عليه ديگر شخصيت‌هاى هدايت شهادت مى‌دهد. اين وجه از شخصيت هدايت را خانواده‌اش‏ كه درجايگاه داوران نشسته‌اند، به عنوان شاهد به دادگاه فرا مى‌خوانند. هدايت در برابر هدايت. كدام‌يك درست مى‌گويد؟ داورى آن بر عهده‌ى تماشاگران گذارده مى‌شود. شاهد: »‌اين آقا )‌رو به هدايت متهم‌( بانى آن شد كه در اجتماع من نتوانم موقعيتى مناسب و درخور زنده‌گى و مقام و موقعيت خانواده‌ام كسب كنم. هم‌نشينى با او سبب شد كه من نيز به افيون، تنبلى، بى‌عارى، بى‌كارى و نداشتن كار دائمى گرفتار شوم و هرگاه با زحمت و تلاش‏ ديگران كارى مناسب و درخور شخصيتم برايم درست مى‌شد، سربه‌زنگا، اين آقا خودش‏ را به من تحميل مى‌كرد و ترغيبم مى‌كرد كه كار را رها كرده، به عياشى تن داده و مزخرفاتش‏ را گوش‏ كنم كه به عنوان داستان نوشته بود. او بانى آن شد كه دوبار تحصيلاتم در فرنگ را رهاكنم. چهار بار شغل دولتى را از دست بدهم و در جامعه به گونه‌اى معرفى شوم كه دچار بيمارى روحى بوده و ناتوانى جنسى دارم. او حتا مرا از ازدواج و بهره‌مندى از لذات زناشويى بازداشت. چرا؟ بايداز خودش‏ پرسيد كه چه اندازه سنگ‌دل بوده است و انسانى را از نعم طبيعى محروم نموده. يكى از قاضيان: »‌و آن دوست دختر فرانسوى چه شد؟‌« شاهد: »