اما «بوف‌كور» نخستين رمان مدرن ما بخت آن را داشت بيرون از گردونه قدرت اجتماعى همچون متنى حاشيه‌اى زاده و سپس‏ در ذهنيت بخشى از روشنفكران جامعه جاى گيرد. در نبودِ منتقد ادبى‌ آگاه به ادبيات مدرن، نيروهاى روشنفكرى درگير با قدرت، بوف‌كور را دريافتند و به خواننده معرفى‌اش‏ كردند. اما چون خود و خوانندگان آن دوره توانايى خوانش‏ متن را نداشتند، يا چنان وانمود مى‌كردند كه خواندن متن دشوار است، پس‏، نوشتند و گفتند كه خواننده عام بايد به خواندن يا شنودن تاويل و بازخوانى ما از اين متن بسنده كند. از همين رو زمينه آن فراهم آمد تا متن در پيله‌اى از ناشناختگى و تقدس‏ پيچيده شود. مى‌دانيم پديده‌هاى مقدس‏ امكان هرگونه پژوهش‏ انتقادى را درباره خود ممنوع مى‌كنند تا از يكسو هم دست‌نيافتنى براى همگان جلوه‌گر شوند و از ديگرسو همچون ابزارى در دست پاسداران و شارحان حريم‌ تقدس‏ باشند. شگفت‌انگيز نخواهد بود اگر ببينيم اين متن نيز چونان ابزارى در دست نيروهاى روشنفكرى مخالف قرار گرفته آن را در نبردهاى اجتماعى عليه نيروهاى حاكم بكار گرفتند. همين بازخوانى‌ها و تاويل‌هاى اجتماعى رنگارنگ از حريم مقدس‏ متن اين داستان را كه در آغاز متنى حاشيه‌اى و بيرون از قدرت بود به متنى اجتماعى، مركزگرا و توتاليتر تبديل كرد. دگرديسى و مسخ متن حاشيه‌اى به متن توتاليتر پديده‌اى ويژه‌ى كشورهايى با نظامى توتاليترست. تحريم يك متن به دليل وابستگى زادگاهى‌اش‏ به دربار استبدادى و ايجاد حريم براى متن ادبى ديگر، نشانه‌اى از پريشان‌حالى و بيمارى رابطه درست ميان ادبيات و كاركرد آن در اجتماع ماست. مى‌شود ديوارهاى تحريم و حريم را با نگاهى انتقادى شكست و زمينى‌شان كرد. بايد بتوان در حوزه ادبيات رها از اين ديوارها و سانسورهاى روشنفكرى شد چرا كه هم آن و هم اين، ارزش‏هاى خود را ارائه مى‌كنند.

درگيرى با متن بوف‌كور همواره جاذبه‌اى پنهان و آشكار دارد براى ما كه خواننده‌اش‏ هستيم. درگيرى با متنْ بسته به نگاه و بستر نگرش‏ است كه ديگرسان مى‌شود و آويز دوره و چرخه‌اى كه بازنمايى متن مى‌گويند. بوف‌كور گنجايشى بزرگ براى بازسازى خود در چرخه‌ها و ترميم در اوج درگيرى دارد، از همين رو بازنمايى متن بوف‌كور به گونه‌اى بازنمايى خاطره‌ى قومى ما در اين سال‌ها شده است. دورانى بود كه بيشترين درگيرى نگاه با بوف‌كور درآن دغدغه‌ى برآمده از مصايب اجتماعى نهفته بود. بازنماياننده (شناسه) تلاش‏ به ترميم متن داشت تا بنيانى از پايه‌هاى مادى مصايب اجتماعى را اثبات كند. هرآن‌چه هست همه دال است بر مدلولى معين تا موضوعى بيرون از داستان و در روابط اجتماعى دوران به نقد كشيده شود كه در اين بازسازى بوف‌كور گزمه‌ها نماد ستم و استبداد رضاشاهى، پيرمرد نماد مرده‌ريگ فرهنگى ايران، زن نماد ايران و راوى روشنفكر متجدد ايرانى‌اند. با يافتن اين كليدها همه‌ى رازها برملا مى‌شود (اگر رازى بوده باشد) و داستان قابل فهم براى همگان. گويا ناشناختگى و ابهام متن خطر آن را داشت كه ذهن خواننده را در برابر برداشت‌هاى غلط آسيب‌پذير كند. در اين نگاه  گزمه‌ها را كه شبانه در كوچه‌ها مى‌گردند و آواز مى‌خوانند، به مثابه نمادِ چيره‌گرى حكومتِ رضاشاه مى‌دانند. هدايت دست برقضا، تنها قشرى را كه جزو رَجاله‌ها ندانسته، همين گزمه‌ها هستند كه تنها صداى آوازشان از كوچه مى‌آيد و حتا يك‌بار راوى همان آواز را تكرار مى‌كند. اگر بخواهيم تعبيرى اجتماعى از بوف‌كور كرده باشيم، بايد گفت، راوى داستان از كالبد بودن آدم‌ها متنفر است و همين كالبدانگى را در لباس‏ مشاغل و موقعيت‌ها به نمايش‏ مى‌ گذارد و بشمار رَجَاله‌ها مى‌آوردشان كه يك مشت روده متصل به آلت تناسلى‌اند، نه گزمه‌هاى مست كه در كوچه آواز مى‌خوانند و مى‌گذرند.