بنيانگذار مطالعات ايرانى و فارسى در زمينه هزارويك شب پژوهى در ايران را مى بايد دكتر جلال ستارى دانست، افسون شهرزاد، گفت وگوى شهريار و شهرزاد، سفر سندباد، ... و مقالات وى از زواياى گوناگون به تحليل هزارويك شب مى پردازند. فهم هزارويك شب به مثابه يك متن چند فرهنگى كه فرهنگ ايران يكى از خاستگاه هاى شكل گيرى آن است، به درك نظام هاى آيينى- اسطوره اى كهن منتهى مى شود و فهم فرهنگ و تاريخ شرق را در گستره افسانه ها و داستان هايى كه جادو، دين، آيين و اسطوره را به هم مى آميزند، ممكن مى گرداند. اين گفت وگو بخشى از يك مصاحبه طولانى با دكتر ستارى در باب هزارويك شب است.

•بخشى از آثار تحقيقى شما به بررسى قصه هاى هزارويك شب اختصاص دارد، كه اين آثار شامل افسون شهرزاد، گفت وگوى شهريار و شهرزاد و سفر سندباد مى شود. با مرور آثار شما پرسش هايى براى من مطرح شده است كه آنها را خدمت تان مطرح مى كنم و خوشحال مى شوم كه شما پاسخگوى سئوالات من باشيد. يكى از مضامين اصلى كه در هزارويك شب مورد توجه قرار گرفته است و شما روى آن تاكيد بسيار داشته ايد، مفهوم گفتار و شايد سرشت گفت وگويى هست كه در متن هزارويك شب ديده مى شود. من پرسشم از شما اين است كه آيا ما با يك گفت وگوى متداخل و چندبعدى در هزارويك شب روبه رو هستيم؟ بدين معنا كه آيا مى توان از گونه اى ادبيات چندصدايى (polyphonic) يا چيزى شبيه و نزديك به آن سخن گفت؟هم طرح گفت وگوى شهرزاد با شهريار است، هم گفت وگوى كسانى جز آنان با هم. هر دو مسئله را مى توان توامان مطرح ساخت. نخست بايد بگويم كه اساس كتاب هزارويك شب برگفتار نهاده شده است. براى من اين بنيان گفتارى يعنى سحر كلام در هزارويك شب، از نفس چندگونگى گفت وگو در آن مهم تر است. هزارويك شب نشان مى دهد كه با گفتار مى توان كارى كارستان كرد. در واقع اين كتاب ارزش گفت وگو را نشان مى دهد. اساس و بنيان كتاب همان طور كه گفتم بر سحر كلام قرار دارد و نمونه هاى آن نيز كم نيست، من چند نمونه اش را براى شما مثال مى آورم. نمونه نخست خود راوى يعنى شهرزاد است كه تمام كتاب منسوب به اوست و در تمام شب ها قصه مىگويد و تنها ترفند، اثر و كارسازى او هم همان سحر كلام او است. اين گفتار شگرف و فوق لعاده شهرزاد است كه نقش او را در قصه هاى هزارويك شب چنين برجسته مى سازد. در عين حال در خود كتاب و قصه هاى فراوان آن، شما بسيار به اين مضمون برمىخوريد. يعنى شما با كلام مىتوانيد جانتان را نجات دهيد، مى توانيد سياست را به تعويق اندازيد، حذر از مرگ را ممكن مىكنيد و اين نشان مى دهد كه كلام تا چه پايه در هزارويك شب از قدرت برخوردار است.•يعنى سخن در برابر مرگ؟
بله يعنى گفتار در برابر مرگ و قدرت قرار دارد و در يكى از قصه هاى جنبى ديوى مى خواهد تاجرى را بكشد، اگر يادتان باشد؟