از 1901 كه آغاز اعطاى جايزه نوبل ادبيات است، همواره بر سر ماهيت و چگونگى ارتباط آن با ادبيات ميان صاحب نظران ادبى بحث و مشاجره‌اى درگير بوده است. به گمان عده‌اى اين جايزه ادبى نمايشى جهانى براى ادبيات است كه تقريبا" با مسايلى حاشيه‌‌اى سروكار دارد. مى‌دانيم كه نويسندگانى همچون كافكا، پروست، جويس‏، ويرجينيا وولف و توماس‏ برنارد آثارى ماندگار آفريدند، بى‌آن‌كه دريافت كننده نوبل بوده باشند و در برابر كسانى نيز در ليست برندگان قرار دارند كه هيچ نشانى از آن‌ها در ادبيات جهان نمى‌توان يافت، مگر در همان سياهه و تاريخ كشاكش‏ و درگيرى‌هاى سياسى‌اشان با ديكتاتورى‌هاى حاكم يا بهره‌مند شدن از فضاى جنگ سرد ميان دو ابرقدرت كه الكساندر سولژنيتسين از يكسو و ميخائيل شولوخوف از ديگر سو نمونه‌هاى آنند.
اينك دور به گونتر گراس‏ رسيده كه داراى وجوه چندگانه‌اى‌ست. وجوهى تركيب يافته از نويسنده ای خلاق، واعظى اجتماعى، روشنفكرى سياسى و انسان‌دوستى كه طى ساليانى سال با نظام حاكم بر آلمان درافتاده و دوبار نيز براى تغيير حكومت پا به مبارزات انتخاباتى گذاشته و چه شگفت كه هردوبار حزب مورد علاقه‌اش‏ قدرت را در آلمان به چنگ آورد.

 ما در اين بررسى در پى آن نيستيم كه توانمندى‌هاى گراس‏ را برجسته كنيم يا به نفى او بپردازيم، مى‌خواهيم نگاهى گذرا داشته باشيم به پديده گراس‏ و آثارش‏. آثارى كه دست كم دوتاى آن‌ها زمين‌لرزه‌اى را در تفكر و ساخت سياسى فرهنگى آلمان در پى داشت. انتشار «طبل حلبى» كه هم‌هنگام با موفقيتش‏، موضع تند و تيز گراس‏ را عليه حكومت اليگارشى كنراد آدرنائو به همراه داشت و زمينه‌ساز پيروزى سوسياليست‌ها به رهبرى ويلى‌برانت شد و رمان تازه‌اش‏ «زمينه‌اى گسترده» كه بازهم افكار عمومى جامعه آلمان را آماده ساخت تا گراس‏ براى به زير كشاندن دمكرات‌هاى مسيحى و به قدرت رساندن سوسياليست‌ها پا به صحنه‌ى سياسى بگذارد. شگفتا كه اين‌بار نيز به خواسته خود دست يافت. اما بار دوم آنچنان پير و شناخته شده بود كه پس‏ از جايزه دادن به سوسياليست‌ها، خود جايزه ادبيات نوبل را نيز به دست آورد. گراس،‏ اما به قدرت ژرف خود در جامعه‌ى آلمان آگاه است. اين نيرومندى تاثيرگذارى بر تحولات اجتماعى براى يك نويسنده، نشانگر قدرت قلم است در جهان امروزى. از اين جنبه گونتر گراس‏ شاخص‏ بى‌بديل و نماينده نويسندگان جهان در برابر قدرت اجتماعى است.

موقعيت رمان پس‏ از جنگ دوم جهانى از راهكارهاى پرسشگرانه پيرامون بحران آگاهى روايتگر نشانه‌گذارى مى‌شود. گفته مى‌شود حقيقتى كه تا پيش‏ از جنگ دوم نزد نويسندگان يافت مى‌شد، بر اثر جنگ آسيب‌هاى مهلك ديد يا به كلى توسط ارتش‏هاى پيروز از صاحبانش‏ سلب مالكيت شد. حقيقت نيز همچون توضيح جهان در مجموع به پرسش‏ كشيده شد. روايت ديگر نمى‌توانست خود را ميانجى بشمار آورد. آن‌چه پس‏ از جويس‏ بسان معضلى حل نشدنى مورد توجه قرار گرفت، اينك به چيرگى اشيا بر جهان ذهن منجر شده بود. روايتگر خود را واپس‏ مى‌كشاند و اشخاص‏ داستانش‏ را در وجود كاراكترها تحليل مى‌برد. خواننده ديگر از سوى نويسنده يا داستان راهبرى نمى‌شد و هيچ دستى او را با خود به پيش‏ نمى‌برد.

اعتماد مطلق به نويسنده براى بيان حقيقت يا نماياندن واقعيت دگرگون و بى‌ثمر شد. با اين وجود، كسانى همچون توماس‏ و هاينريش‏ مان، دوبلين، بروخ و حتا موزيل به نوشتن به شيوه پيشين ادامه مى‌دادند؛ اما آشكار بود كه آينده‌نگريشان كاهش‏ يافته است. زمانه‌اى نو پيش‏ رو بود. هرگونه روشنگرى و توضيح ويژگى‌هاى انسانى، هويت شخصى، از اين رو فرديت و همگونى انسان با زيست‌بوم باوجود زيانبارى ناشى از فرآورده‌هاى صنعتى به ترديد و تزلزل دراين باورها منجر شده بود. موزيل دراين باره چنين انديشيده كه: «‌انسان مدت‌هاست كه از ناميده شدن در رمان و سرنوشت فرديش‏ همچون گذشته محروم مانده است.» (من درونى) و (جهان) از پايدارى و دوام پيشين دور افتاده، مركزيت اخلاقى  (آداب و سنت‌هايى كه قوام و دوام يك قوم را پاسدارى مى‌كنند) در غرب ديگر وجود نداشت. جهان ديگر به خود اجازه نمى‌داد چشم‌اندازهاى خود را از درون تجربه‌هاى زنده و زيبايى‌شناسانه دگرگون كند.
در دوران صنعتى، اتوماسيونْ كار رهبرى دستگاه‌ها و مواد خام (از جمله انسان) را برعهده گرفت كه رابطه كاركردهاى انسانى، بى‌نام كردن پديده‌هاى اجتماعى، بيگانه‌سازى روابط ميان انسان‌ها، كار و در مجموع زيست‌بوم را شامل مى‌شد. آخرين سنگر بازمانده: «توضيح اصولا" پندارين جهانى» نيز از دست رفت. انسان بى‌نام شده به مديريت پنهان اتوماسيون حاكم واگذار شده بود: «K» در رمان «قصر» كافكا يك مجنون زمينى، آواره و يك بى‌وطن‌شده در جايى بيگانه است. تنها چيزى كه او از خود دارد، پيكرى فاقد حس‏ واقعيت است در برابر نيرويى راهبرنده و تصميم‌گيرنده. اسطوره اوليس‏ توسط جيمز جويس‏ همچون بيان خودآگاهى مدرن دوباره مورد توجه قرار گرفت. در اين گيرودار گونتر گراس‏ طبل حلبى‌اش‏ را به صدا درآورد و ناگهان به گونه‌اى زنده جهان تحقير شده را به سرزنش‏ گرفت. پس‏ از او هاينريش‏ بُل نيز دوباره به شخصيت‌پردازى همچون رمان‌هاى كلاسيك پرداخت.