بيشتر نويسندگان عبرى‌زبان در امريكا در تنهايى و بى‌مخاطبى در كوير فرهنگى زيستند. گرشوم شاكيد، منتقد ادبيات مدرن عبرى(1) بر اين ديدگاه‌ است كه اين تنهايى سال به سال گسترش‏ مى‌يافت. آمار يهوديان امريكا از 275 هزار در سال 1880 به پنج ميليون در سال 1955 رسيد و باوجود افزونى سرمايه و گسترش‏ بازرگانى يهوديان، چونان كه بايد و شايد اينان به ادبيات مدرن عبرى زبان توجهى نداشتند. يهوديان مهاجر اروپاى شرقى در برابر شتاب كار و امكان آزادانه و بى‌كرانه توسعه سرمايه در امريكا، بسيار زود ادغام فرهنگى را پذيرا شدند.

نسل دوم اين نوآمده‌ها، تنها به زبان انگليسى توانا به ارتباط با همديگر بودند. تلاش‏ نويسندگان عبرى زبان نسل اول براى بنيان يك مركز فرهنگى ادبى يهودى در گتوى نيويورك با شكست كامل مواجه شد. از آن شمار اندك نويسنده‌اى كه در آغاز مهاجرت شور و شوقى براى گسترش‏ ادبيات مدرن عبرى داشتند، تنها «گابريل پريل» باقى ماند كه همچنان بدون خواننده به زبانى مى‌نوشت كه جز فرقه‌هاى مذهبى يهودى، نه كسى به اين زبان سخن مى‌گفت و نه مى‌نوشت. به باور «گرشون شاكيد» ريشه‌ى اين بى‌خوانندگى را بايد در اين واقعيت يافت كه يهوديان از جامعه‌اى بشدت بسته و مذهبى، با ساختارهاى كهن اروپاى شرقى به جامعه غيرمذهبى امريكا كوچيده بودند. نويسندگان بخوبى مى‌دانستند نسل دوم فرصتى براى آموزش‏ تورات و تلمودها و ديگر نسك‌هاى آيين يهود را در جامعه‌اى كه زمان بيشترين ارزش‏ را دارد، ندارند، و اگر ادبيات نتواند در روش‏ها و درونمايه‌هاى خود دگرگونى پديد آورد، مردمى كه خود را زمان مى‌دانند، نابودشان خواهند كرد؛ گويى مى‌گفتند: «من وقت‌ام. وقت برايم عزيز است، من محق‌ام».

نسل دوم، كسانى كه در گتوى نيويورك پا به هستى گذاشته بودند، تقريبا" هيچ نويسنده‌اى به عبرى نداشتند. انگشت‌شمار عبرى‌نويسان امريكايى، مهاجرانى بوده‌اند كه سال‌هاى حدود جنگ جهانى دوم از روسيه يا حوالى آن آمده بودند. نسل دوم اما، ويژگى‌هاى بومى را دريافت يا ناچار به پذيرش‏ آن بود. بسيارها از نسل‌دوم به انكار تبار خود برخاسته، تا آن‌جا كه توانستند از گتوها بيرون رفتند و خود را سفيد، مسيحى، پايبند به آيين زبان انگليسى و فرهنگ امريكايى دانستند. فرجام، يك امريكايى مومن به قانون نانوشته سفيدها. اما پشتوانه علم كلامى و خاطره‌هاى قومى‌ گذشته يارى‌شان داد تا نويسندگان انگليسى زبان بسيارى را به جهان ادبيات عرصه كنند. اين نسل از نويسندگان كه »نسلِ گمشده« ناميده شده‌اند از چهره‌هاى برجسته ادبيات امريكا بشمار مى‌آيند: »ويليام هاول«)1837.1920(، »استفان كرنه«)1871.1900(، »جك لندن«)1876.1916( و »تئودور ديرايزر«)1871.1945(، »شرود اندرسون«)1876.1941(، »سينكلر لوييس«)1885.1951(،»جان دوس‏پاسس«)1896.1970(،»جان‌اشتاين بك«)1902.1968(، »ارنست همينگوى«)1889.1961(، »ويليام فاكنر«)1897.1962(، »اسكات فيتزجرالد«)1896.1940( و همچنين مى‌توان از »توماس‏ وولف«)1900.1938( نام برد. مى‌بينيم كه تجربه ادبيات مهاجرت يهوديان، دستاوردهاى بسيار براى ادبيات جهانى داشته؛ تجربه‌اى بكلى متفاوت با ديگر خرده‌فرهنگ‌ها. زبان و فرهنگ امريكايى با حضور اين نوآمده‌ها بسيار غنى شد. گرچه جهان ادبيات سرمنشاء نژادى اين‌گونه نويسندگان را فراموش‏ كرده، آن‌ها را در زمره‌ى نويسندگان امريكايى بشمار مى‌آورد _ در گستره‌ى جهان ادبيات شايد ريشه‌ و تبار نويسندگان درخور نگاه و درنگ نباشد_ اما بى‌گمان براى بررسى پى‌ساخت‌هاى ادبيات مهاجرت، براى درنگيدن بر چندگونگى جهان‌هاى ساخته شده، نياز است به دانستن ريشه‌هاى قومى آفرينندگان ادبى. نويسندگان يهودى كه به عبرى نوشتند، هرگز نتوانستند به اين هماوردى جهانى بپويندند. به همين دليل نام و آثارشان يا بكلى فراموش‏ شد، يا تنها در گوشه‌اى از تاريخ صد ساله‌ى ادبيات مدرن عبرى بازمانده است.

درونمايه‌ى داستان‌هاى عبرى‌زبان در امريكا، بر مبناى »رمان مهاجرت« و »رمان رُشد« پايه‌ريزى شده بود. نمونه‌ى بارز رمان مهاجرت را مى‌توان »بگو بخواب!« اثر »هنرى روت« به سال 1934 دانست كه تصوير روشنى از شيوه‌ى زيست يهوديان مهاجر در گتو را از كاريز خانواده‌ى تازه آمده از اروپا به خواننده نشان مى‌دهد كه همه‌ى هستى‌اش‏ را، از خانه و تعلقات خاطر گذشته گرفته تا وسايل، يادگارهاى گذشته، كوچه‌هاى تنگ و پرخاطره گتو، و از همه مهمتر مادربزرگ را جاگذاشته تا در بهشت زمينى سكنا يابند؛ اما در اين بهشت قانون مقدسى حاكم است كه جز كار و شتاب، گفتگو به زبانى بيگانه چيزى نمى‌شناسد. آن‌ها حتا فرصت خواندن تورات و تلمودها را ندارند. از دست دادن زبان، زمين، خانواده و خاطره اجبار زيستن بر اين خاك ثروت‌خيز است. سه نويسنده بنام يهودى امريكايى كه به عبرى نوشته‌اند: »افراييم ليزيتزسكى«، »ريو، اون، والن‌راد« و »شيمون هالكين« نيز نتوانستند كامياب و ماندگار شوند. تجربه يهوديان مهاجر امريكا، تجربه‌اى وابسته به ويژه‌گى‌هاى خود آنان است و هرگونه تعميم و همسان‌گرايى ناگفته آشكار است كه صورتى ديگر خواهد داشت.

***