امريكا به راستى جهان كوچكى‌ست كه همه‌ى مليت‌ها را در خود جاى داده؛ نمادى از امكان زيست همه فرهنگ‌ها در كنار هم. جهان كوچك شده نژادها مى‌رود تا كلان فرهنگ كلاسيك سفيد را به يكى از فرهنگ‌ها مبدل كند. گويى چشم‌انداز برابرى كلان‌فرهنگ و خرده‌فرهنگ‌ها از هم‌اينك ديدنى شده است. پس‏، مى‌توان اميد داشت به جهان آينده: جهان تغيير جايگاه‌هاى دايمى فرهنگ‌ها.

بر گستره‌ى كرانه‌اى نه چندان دور، خرده‌فرهنگ‌ها با موج‌هاى آرامِ «زبان ويژه خود» دارند كلان‌فرهنگ‌ها را در خود آميخته مى‌كنند و چيرگى‌اش‏ را بى‌رنگ. اينك، برگستره‌ى روبرويمان، كارزار فرهنگ‌ها بر جهان ما سايه افكنده و خوشبختانه نيروهاى نظامى و سياسى ناتوان از محو اين پديده‌اند.

اگر روزگارى در فرانسه، يكى از دو قوم تشكيل دهنده‌اش‏ بكلى محو و نابود شد، امروزه، گرچه در مقياسى كوچك، اما حضور ديگر فرهنگ‌ها و زبان‌هايى را كه روزگارى دشمن و بيگانه بشمار مى‌آمدند، در فرانسه به چشم مى‌بينيم، چه رسد به سرزمين امريكا كه مكزيكى‌ها، سرخپوستان، سياهپوستان، چينى‌ها، يهودى‌ها، كارائيبى‌ها، ژاپنى‌ها، ويتنامى‌ها، هندى‌ها، فيليپينى‌ها، ايرانى‌ها و... را در خود جاى داده و حتا در ميان سفيدها، ايرلندى‌ها، آلمانى‌ها، فرانسوى‌ها همچنان به اتكاى فرهنگ ويژه خود زندگى مى‌كنند. تلاش‏ دولتمردان امريكايى براى ايجاد سرزمينى سفيدپوست نشين، انگليسى زبان و پروتستانى از همان آغاز محكوم به شكست بود. گذشته از آن كه ايتاليايى‌ها، ايرلندى‌ها، اسپانيايى‌ها كه جزو طبقات محروم سفيدپوستان بشمار مى‌آمدند در برابر يكپارچگى فرهنگى ايستادگى مى‌كردند.

از استقلال امريكا چندان نگذشته، چينى‌ها در نيويورك شهرك خود را بپا داشتند و پس‏ از آن در سانفرانسيسكو.  دو شهرك جادويى كه هنوز هم براى امريكاييان رازى سر به مهر مانده است.  حضور اين دو شهرك در شكل‌گيرى كلنى خرده‌فرهنگ‌هاى امريكايى نقشى مهم بازى مى‌كرد، چرا كه از ديدگاه فرهنگ سفيد، چينى‌ها، يهوديان و سياهان در رده طبقات برده و خدمتكار مى‌بايستى ابزار دست سفيدها باشند تا به يارى كليسا به راه راست هدايت شوند.

«روزهاى خوش‏گذشته»  كه در دهه پنجاه سريال تلويزيونى محبوب و همگانى براى امريكاييان بود، نمونه روشنى ست از اين مالكيت تام مردان سفيد بر طبيعت، زنان، برده‌ها، نوكران بود همراه با شفقت‌طلبى براى اين برده‌هاى محروم از نور مسيح. كلان فرهنگ سفيد تنها مى‌توانست در سريال‌هايى اين‌چنينى عظمت اربابى از دست شده از يكسو و رسالت كليسايى خود را از ديگر سو به چشم بنگرد. افريقايى‌ها هرچند به دلايلى به فرهنگ حاكم گردن نهاده، زبان و مذاهب خود را از دست دادند؛ اما بزرگترين ابزارشان براى بقا رنگ پوست و فرهنگ نانوشتارى افريقايى‌شان بود. فرهنگى كه »آوازهاى كليسيايى«، ترانه‌ها و موسيقى »بلوز« و »رپ«، قصه‌ها و ترانه‌هاى بازگشت به «بهشت افريقا»  بخشى از آن را شكل مى‌دهد. بعدها همين دو امكان، عامل پيوند و يگانگى در مبارزات اجتماعى براى بدست آوردن حقوق مدنى‌اشان شد. يهوديان هم گرچه گتوى خود را در نيويورك بنياد نهادند؛ اما انگيزه و ماهيت بازرگانى‌شان آنان را وا مى‌داشت بيشتر از ساير خرده‌فرهنگ‌ها با كلان فرهنگ سفيد در آميزند و رنگ پذير شوند. اما نيروى بازدارنده در اين درآميختگى فرهنگى، همانا موضوعيت سوءتفاهم تاريخى مذهبى ميان مسيحيان و يهوديان بود.

***